Historia narciarstwa

2009-01-26 10:39

 "(...)Zjazd odbywa się w ten sposób, że narciarz siada na górze w kucki, opiera się mocno na kiju i zamyka oczy. Potem prosto jak strzała zjeżdża tak długo, aż znowu złapie oddech, by móc ponownie kontynuować zjazd szusem...Powtarza to tak długo, aż uda mu się zjechać do samego dołu(...)"

Tak Mathias Zdarsky zaczynał szkolenie.....
....a skąd się wzięły narty???

Najstarsze ślady używania nart pochodzą sprzed 5000-3000lat p.n.e. 5000 lat przed nasza erą w rejonie morza Białego, nad jeziorem Bajkał oraz w Norwegii na wyspie Rődoy używano nart do poruszania się po śniegu, przede wszystkim w celach myśliwskich w pogoni za zwierzyną. Świadczą o tym fakcie rysunki naskalne znalezione w tych miejscach. Naukowcy doszli do wniosku, że narty powstały w kilku miejscach równocześnie, tam gdzie klimat i warunki wytworzyły do tego potrzebę, dlatego też podzielono pierwsze narty na trzy typy:

  • Typ południowy (narty krótkie, gołe, bez podbicia skórzanego z wyżłobieniem dla stopy. Narty tego typu występowały od Uralu po południowa Skandynawie oraz w krajach nadbałtyckich aż po Polskę).
  • Typ arktyczny (występował na Syberii i w północnej Skandynawii. Narty te mają oba końce ostro zakończone i podgięte, obciągnięte futrem, posiadały cztery otwory, przez które były przeciągnięte rzemienie służące do mocowania).
  • Typ północny (występował tylko w Europie w rejonie Finlandii, narty były nierównej długości i szerokości. Narta lewa z rowkiem była dłuższa, tkz. narta ślizgowa zaś narta prawa krótsza i szersza podbita była skórą i była narta odbijająca.


W okresie średniowiecza spotykamy już pisemne wzmianki o nartach w pieśniach i legendach skandynawskich, co świadczy o uprawianiu narciarstwa przez ludy północy. W owym czasie narty służyły do celów komunikacyjnych, myślistwa i techniki wojennej.
 

A skąd narty w Polsce?
Można przypuszczać, że w Polsce narty pojawiły się dużo wcześniej, niż wskazują na to pierwsze zapisy w literaturze. Nasze tereny należały do strefy występownaia nart typu południowego. Ciągnęła się ona od Uralu, przez Rosję, południową Norwegię do środkowej Europy. Poza nartami "użytkowymi", pojawił się sprzęt pozostawiony przez wojska szwedkie w XVII w.
Jako pierwsi w Polsce o nartach wspominają Aleksander Gwagnin, Wacław Dyamentowski i Jan Piotr Skarga w drugiej połowie XVI wieku.
Z czasem znaczenie nart jako środka lokomocji zaczęło maleć. Wpływ na to mają m.in. rozwój sieci dróg i spadek znaczenia polowań. Narty przywraca z zapomnienia rodzący się w drugiej połowie XIX wieku ruch turystyczno-sportowy.
Za kolebkę narciarstwa uważa się Norwegię gdzie w 1843 roku w Troms rozegrano pierwszy bieg narciarski na dystansie pięciu kilometrów. Natomiast już w 1850 roku w Telemarku zaczęto uprawiać biegi w formie slalomu, zjazdu i skoki przez stopień.
Narciarstwo zyskało popularność przez norweskiego badacza F. Nansena i narty rozpowszechniły się na całym kontynencie a szczególnie w krajach alpejskich pod koniec XIX wieku. Początek XX wieku to burzliwy rozwój narciarstwa, powstają pierwsze szkoły narciarskie i co ważne następuje wyraźny podział na narciarstwo klasyczne i zjazdowe.
Za formalną datę narodzin narciarstwa polskiego przyjmuje się grudzień 1888 roku. Wtedy to, będąc na polowaniu, Jan Barabasz, użył zrobionych przez siebie nart. Używał ich również w Krakowie, wystawiając się na śmieszność i pogardę.
Pierwszą na nartach wyprawę w góry Barabasz odbył w 1894 r. Wspólnie z Janem Fischerem (późniejszym wieloletnim prezesem Tatrzańskiego Towarzystwa Narciarzy) odwiedzili Czarny Staw Gąsienicowy. Zauroczony zakopiańskim klimatem Jan Barabasz osiedlił się w zimowej stolicy Polski. Jako dyrektor szkoły promował narciarstwo wśród młodzieży. Szkoła, którą kierował, jako pierwsza w Polsce, zajęła się produkcją nart. Dzięki jego pomysłom i determinacji, wielu zakopiańczyków używając nart, odbywało górskie wycieczki.
Z czasem zaczęły powstawać lokalne towarzystwa narciarskie. W Karpatach pionierem był Marian Małaczyński, we Lwowie Kazimierz Hamerling. Z czasem dołączają do nich inni działacze: m.in. Jan Marcinków, Bolesław Błażek, Wenanty Piasecki, Mariusz Zarucki czy Mieczysław Karłowicz. Zaczynają tworzyć się ośrodki narciarskie i sekcje sportowe.
W 1906 roku zwerbowany z Alp Mathias Zdarsky przeprowadził pierwszy w Polsce kurs jazdy na nartach. Zdarsky wprowadził wiele zmian w technice jazdy, był autorem pierwszych poradników, jak również innowacji sprzętowych.
W 1939 roku PZN miał zarejestrowanych prawie 500 instruktorów - amatorów, 88 instruktorów zawodowych i 81 pomocników instruktora zawodowego. Rozwijające się prężnie polskie narciarstwo zostało zahamowane wybuchem II Wojny Światowej. Poniosło olbrzymie straty zarówno w ludziach, jak również w dorobku materialnym, schroniskach, sprzęcie.

Okres powojenny.
W grudniu 1945 roku PZN przeprowadza rejestrację sędziów i instruktorów. Rozpoczynaja działalność przedwojenne kluby i towarzystwa. Na nowych terenach Polski w Sudetach przesiedleni działacze od nowa organizują życie sportowe.
W narciarstwie pojawiają się nowe talenty. W 1947 roku w Davos Stefan Dziedzic zostaje akademickim mistrzem świata.
W 1952 roku pojawia się nowa konkurencja alpejska, slalom gigant. Zawody o memoriał B. Czecha i H. Marusarzówny wchodzą do kalendarza międzynarodowego imprez FIS.
W latach 60-tych na polskich stokach brylowali: Andrzej Bachleda i Ryszard Ćwikło. A w latach 80tych niepokonany był siostrzany duet Doroty i Małgorzaty Tlałek. Ostatnia dekada XX w. to sukcesy Andrzeja Bachledy juniora. Początek XXI wieku należy do karkonoskich narciarzy: Dagmary Krzyżyńskiej, Katarzyny Karasińskiej i Michała Kałwy.
Choć Polacy nie stoją na czele światowego narciarstwa, to pochwalić się jednak mogą olbrzymią rzeszą pasjonatów tego sportu. Powstają nowe ośrodki, kluby sportowe, których celem nie tylko jest wyszkolenie młodych zawodników, ale przede wszystkim zaszczepienie kultury narciarskiej i miłości do białego szaleństwa.

Powrót